Κόκκινο

 Εμπρός για "Εργατικό Ανένδοτο"

του Δικαίου Ψυκάκου

(Κόκκινο, τεύχος 49)

"Τελειώνω τη μέρα μου και προσπαθώ να επιβάλω στη γυναίκα μου, πράγμα που δεν είναι καθόλου εύκολο, κάτι που να τρέχουν ποτάμια αίμα! Κάποιος που σκοτώνει συνέχεια! Φιλμ φρίκης και θρίλερ! Ξέρετε ποιο είναι το προσόν; Ότι όταν βαραίνουν τα βλέφαρά σου, τα κλείνεις χωρίς τύψεις".
Πάγκαλος Θ., αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, Νέα, 5/07/2010

Για άλλη μια φορά τα τελευταία δυο χρόνια, για τους εργαζόμενους και τη νεολαία στην Ελλάδα «είναι δίκαιο να εξεγείρεσαι». Το Δεκέμβρη του 2008 ένας τρελαμένος μπάτσος πυροβόλησε ένα νεολαίο και η Αθήνα εξεγέρθηκε. Τον Ιούλη του 2010 τα τσιράκια των καπιταλιστών, των τραπεζιτών, των ευρωγραφειοκρατών και του ΔΝΤ «πυροβολούν» μαζικά τους νέους εργαζόμενους και το σύνολο της εργατικής τάξης. Το «πολυβόλο» είναι το «διπλό νομοσχέδιο» για το Ασφαλιστικό και τις εργασιακές σχέσεις, που κατέβασε μετά την έγκριση των επιτηρητών της τρόικας η κυβέρνηση για να ψηφιστεί μέχρι τις 10 Ιούλη.
Τέτοια επίθεση στην εργατική τάξη με ένα και μόνο νόμο δεν έχει γίνει ποτέ, όχι μόνο από τη Μεταπολίτευση αλλά από την Κατοχή μέχρι σήμερα! Και ίσως τα πράγματα να είναι ακόμη χειρότερα: Το νόμο 2112 του 1920 για τις αποζημιώσεις λόγω απόλυσης δεν τον πείραξαν ούτε καν οι δικτατορικές ή οι κατοχικές κυβερνήσεις. 
Το νομοσχέδιο - τερατούργημα αποτελείται από έντεκα κεφάλαια. Θα ήταν πραγματικά ενδιαφέρον να τα δούμε όλα ένα - ένα. Όμως κάτι τέτοιο είναι αδύνατο στο πλαίσιο ενός άρθρου. Ας δούμε μερικά βασικά σημεία:

Τι προβλέπει για τα ασφαλιστικά:

•    Από τη 1η του Γενάρη του 2015 καθιερώνεται βασική σύνταξη 360 €.
Απίστευτο παραμύθι: Την ίδια ώρα το παλιότερο προνοιακό επίδομα, το ΕΚΑΣ, καταργείται και ονομάζεται τώρα «βασική σύνταξη». Η «βασική σύνταξη» είναι και η μόνη που από το 2015 και μετά θα αναλαμβάνει το κράτος να εξασφαλίζει. 
Ταυτόχρονα, από σήμερα και  μέχρι το 2060 απαγορεύει την αύξηση δαπανών για συνταξιοδοτικές παροχές πάνω από 2,5% του ΑΕΠ με έτος αναφοράς το 2009. Για να καταλάβουμε τι σημαίνει αυτό: Στην Ευρώπη ο μέσος όρος των δαπανών του ΑΕΠ για τις συντάξεις είναι 12,7% του ΑΕΠ!  

του Βαγγέλη Καραγεώργου

(Κόκκινο, τεύχος 49)

Η φράση «έχασε τη μάχη» ή καλύτερα «τη ναυμαχία, αλλά κέρδισε τον πόλεμο», ταιριάζει γάντι στο «Στόλο της Ελευθερίας». Τα πλοία του "Free Gaza Movement" δεν κατάφεραν να σπάσουν τον αποκλεισμό και να καταπλεύσουν στο λιμάνι της Γάζας. Οι Ισραηλινοί πειρατές τα κατέλαβαν στα διεθνή ύδατα, χρησιμοποιώντας παράλογη βία που οδήγησε στο θάνατο 9 Τούρκους ακτιβιστές, τα οδήγησαν στο λιμάνι του Άσντοτ και συνέλαβαν για λίγες μέρες τους αλληλέγγυους στον αγώνα των Παλαιστινίων επιβάτες τους. Την ώρα όμως που το Τελ Αβίβ, κοιτάζοντας το δέντρο, ετοιμαζόταν να στήσει το επινίκιο της ναυμαχίας γλέντι, διαπίστωσε ότι στο παγκόσμιο δάσος είχε σπάσει η απομόνωση της Γάζας.

Ακόμη κι αν δεν υπήρχε η μεγάλη στροφή στις ανακοινώσεις των δυτικών κρατών και παγκόσμιων οργανισμών, ακόμη κι αν έλειπαν οι όλο και πιο μαζικές διαδηλώσεις ισραηλινών πολιτών που διαφωνούνε με την αλά «Μπαρμπαρόσα» ενέργεια της χώρας τους, το Τελ Αβίβ θα συνειδητοποιουσε τη δύσκολη θέση στην οποια έχει περιέλθει και μόνο απο τη δημόσια διατυπωμενη διαφωνία του αρχηγού της Μοσάντ, των μυστικών του δηλαδή υπηρεσιών. Ο κύριος λοιπόν αυτός ούτε λίγο ούτε πολύ δήλωσε πως ενώ μέχρι τώρα το Ισραήλ ήταν βέλος στη φαρέτρα των ΗΠΑ, τωρα πλέον το γεγονός ότι η Ουάσιγκτον είναι υποχρωμένη να στηρίζει το Ισραήλ αποτελεί βαρίδι στην εξωτερική της πολιτική. Η ισραηλινή κυβέρνηση είδε με φρίκη τόσο στη δήλωση του αρχηγού της Μοσάντ όσο και στις ανακοινώσεις της διεθνούς κοινότητας, που θα περιγράψουμε στη συνέχεια, η καταδίκη της πειρατείας στα ανοικτά της Γαζας να γίνεται η αφορμή για την καταδίκη συνολικότερα της ισραηλινής πολιτικής του αποκλεισμού της πολύπαθης λωρίδας.

Είναι η πρώτη φορά που τόσο ξεκάθαρα τόσο οι ΗΠΑ όσο και η Ευρωπαϊκή Ένωση, παρά τα όποια διπλωματικά προσχήματα και επιφυλάξεις, θέτουν ξεκάθαρα –με μεγάλη καθυστέρησης είναι αλήθεια- το ζήτημα του τερματισμού του απάνθρωπου αποκλεισμού του 1,5 εκατομμυρίου των κατοίκων της Γάζας. Ακόμη και παραδοσιακοί σύμμαχοι του Ισραήλ στην Ευρώπη όπως η Γαλλία αναγκάστηκαν να απαιτήσουν την εδώ και τώρα άρση του αποκλεισμού. Σε αυτό το σημείο πρέπει να αναφέρουμε ότι την πιο χλιαρή στάση απέναντι στο Ισραήλ και παρότι τριάντα δικοί της πολίτες κρατήθηκαν όμηροι την είχε η ελληνική κυβέρνηση και αυτό είναι κάτι που στιγματίστηκε ακόμη και απο δικούς της, τουλάχιστον μέχρι πρότινος, βουλευτές, όπως η Σοφία Σακοράφα. Έγινε ξεκάθαρο πως ο μέγιστος ηθικός κανόνας πλέον για το ΠΑΣΟΚ είναι η ανάγκη σύμπλευσης με το Ισραήλ και τους δυνατούς προστάτες του όπως οι ΗΠΑ ακόμη και διαφοροποιούμενο επί το μαλακότερο απέναντι στο Ισραήλ με αυτές. Το ΠΑΣΟΚ -εκτός των άλλων- κινήθηκε λόγω της ιδιαίτερης εμπλοκής της Τουρκίας στην όλη υπόθεση με την πολιτικά ανήθικη εν προκειμένω λογική του τύπου ο εχθρός του εχθρού μου είναι φίλος μου.

Το "τέλος εποχής" και οι συνέπειές του

του Κ. Μαραγκού

(Κόκκινο, τεύχος 49)

Επίθεση χωρίς έλεος

Λοιπόν από 1ης Ιούλη η κυβέρνηση "δεν εγγυάται" πλέον για τις πληρωμές των εργαζομένων των ΔΕΚΟ. Το μάθαμε όταν οι οδηγοί κράτησαν τα λεωφορεία στα αμαξοστάσια, μέχρι να πάρουν σαφείς διαπιστώσεις ότι θα μπουν τα δεδουλευμένα του Ιουνίου στους λογαριασμούς τους. Το ίδιο πρόβλημα παρουσιάστηκε και στον ΟΣΕ με το επίδομα αδείας. Ύστερα ακούσαμε ότι οι δήμοι από τον Σεπτέμβρη δεν θα μπορούν να αντεπεξέλθουν στις στοιχειώδεις υποχρεώσεις τους προς του δημότες, ούτε καν να πληρώνουν τους μισθούς. Στελέχη της κυβέρνησης δηλώνουν χωρίς ίχνος ντροπής ότι πράγματι το κράτος δεν εγγυάται ούτε για τις ΔΕΚΟ ούτε για τους δήμους, λες και οι δήμοι, οι ΔΕΚΟ ή τα νοσοκομεία (που επίσης βρίσκονται στα όρια της οικονομικής κατάρρευσης) δεν είναι τμήμα των υποχρεώσεων του Δημοσίου προς του πολίτες, αλλά ανεξάρτητες επιχειρήσεις που πρέπει να τα βγάλουν πέρα μόνες τους. Και τότε γιατί πληρώνουμε φόρους, για να πηγαίνουν κατευθείαν στις μίζες και τους τοκογλύφους;

Ο Λοβέρδος, ανακοινώνοντας τις τελικές ρυθμίσεις του Ασφαλιστικού, μας είπε ότι το Δημόσιο δεν μπορεί πλέον να εγγυάται για τα επικουρικά. Διαβάζοντας καλύτερα το ν/σ ανακαλύπτει κανείς ότι το Δημόσιο δεν εγγυάται ούτε για τη "βασική" σύνταξη των 360 ευρώ, η οποία μπορεί να μειωθεί με μια απλή υπουργική απόφαση ή να μη δίνεται καθόλου αν δεν "αντέχει" ο προϋπολογισμός. Επίσης στα μέσα του Ιούνη και ενώ η διόρθωση των γραπτών των πανελληνίων εξετάσεων ήταν σε εξέλιξη, το υπουργείο της Διαμαντοπούλου αποφάσισε αιφνιδιαστικά να μειώσει τις αμοιβές όσων συμμετέχουν στις εξετάσεις από 20 ως 60%. Οι συνταξιούχοι του Δημοσίου περιμένουν πλέον τρία και πλέον χρόνια για το εφάπαξ, ενώ δεκάδες χιλιάδες δικαιούχοι του ΕΚΑΣ ξαφνικά ανακαλύπτουν ότι ίσως δεν το δικαιούνται μέχρι να διασταυρωθούν μια σειρά από στοιχεία για τα οποία πρέπει οι ίδιοι να φροντίσουν. Στην πραγματικότητα, όλα αυτά τα απίστευτα που ακούμε το τελευταίο διάστημα δεν είναι καθόλου τυχαία. Η κυβέρνηση ετοιμάζεται να ξεφορτωθεί τις υποχρεώσεις της προς μια σειρά υπηρεσίες που δεκαετίες τώρα ξέραμε ότι το Δημόσιο έχει αναλάβει έναντι των πολιτών, που σε τελευταία ανάλυση πληρώνουν ένα κάρο φόρους προκειμένου όλοι να έχουν πρόσβαση σε αυτές τις στοιχειώδεις υπηρεσίες. Τώρα το εμπεδώσαμε. Από δω και πέρα θα μας ζητήσουν να πληρώνουμε και γι' αυτές, και μάλιστα όχι στο κράτος αλλά στους ιδιώτες στους οποίους ετοιμάζονται να τις ξεπουλήσουν. Ακριβώς γι' αυτό έχει ήδη ξεκινήσει η άθλια καμπάνια για τα χρέη των ΔΕΚΟ και των δήμων.

Ταυτόχρονα, τον Ιούλιο θα γίνει η περιβόητη απογραφή των δημοσίων υπαλλήλων. Σημειωτέον εδώ θα περιλαμβάνονται όλοι όσοι αμείβονται με οποιονδήποτε τρόπο από το Δημόσιο. Όχι μόνο οι μόνιμοι, αλλά συμβασιούχοι, με σύμβαση έργου κ.λπ. Έτσι θα επιβεβαιωθεί και ο Μίχαλος (ο οποίος για να μετέχει στα Δ.Σ. του ΟΤΕ πήρε κοντά στα 27.000 ευρώ!!!) που περιφέρεται νυχθημερόν από κανάλι σε κανάλι ισχυριζόμενος ότι οι δημόσιοι υπάλληλοι είναι 1,5 εκατομμύριο. Ο μόνος που λείπει από την απογραφή είναι οι μιζαδόροι, οι προμηθευτές και οι εργολάβοι πάσης φύσεως και όλοι οι κρατικοδίαιτοι (σαν τον Μίχαλο) καπιταλιστές και τραπεζίτες που εδώ και χρόνια λυμαίνονται τη δημόσια περιουσία. Μήπως αυτοί δεν είναι αμειβόμενοι από το Δημόσιο;

της Ελένης Σπανούδη

(Κόκκινο, τεύχος 49)

Καθώς τα αντεργατικά μέτρα της κυβέρνησης, που εκδηλώνονται κατά κύματα, ενεργοποιούν όχι μόνο μια εκτεταμένη διαδικασία προλεταριοποίησης αλλά και μια διαδικασία θεαματικής αύξησης της ανεργίας, μια "ανατομία" του φαινομένου και των επιπτώσεών του είναι απαραίτητη για όσους αναφέρονται στο εργατικό κίνημα, την Αριστερά και μια κοινωνία χωρίς εκμετάλλευση και περιθωριοποιημένους ανθρώπους. Με το κείμενο που ακολουθεί προσπαθούμε ακριβώς να συμβάλουμε στην κατανόηση του φαινομένου και των συνεπειών του.

H ανεργία αποτελεί ένα ιδιαίτερα σύνθετο κοινωνικό φαινόμενο, οι μελέτες επί του οποίου είναι περιορισμένες κι αναντίστοιχες της βαρύτητας και της περίπλοκης φύσης του. Οι μέχρι σήμερα αναφορές και αναλύσεις από τη μεριά των πολιτικών και συνδικαλιστικών δυνάμεων χαρακτηρίζονται από μια παραδοσιακή προσέγγιση με στόχο την άσκηση πίεσης, μέσω ρητορικών σχημάτων, τα οποία περιλαμβάνουν κατάλογο με διάφορες διακηρύξεις και αιτήματα, χωρίς ουσιαστικά μια σοβαρή προβληματική και ανάλυση όλων των πλευρών της ανεργίας. Οι ειδικοί επιστήμονες, από την άλλη, παραμένουν είτε σε μια τεχνοκρατική ανάλυση είτε σε μια απλή στατιστική αντιμετώπιση, παραθέτοντας σειρά από στατιστικά στοιχεία και δείκτες της οικονομίας. Οι αναλύσεις αυτού του είδους βασίζονται στη λεγόμενη ποσοτική ερμηνεία του φαινομένου της ανεργίας. Αυτό που λείπει, πλέον, είναι η προσπάθεια σύνθεσης και ποιοτικής ανάλυσης του εν λόγω φαινομένου. *(1)

Η ανεργία αποτελεί έκφραση των μεθόδων με τις οποίες το κεφαλαιοκρατικό σύστημα διευθετεί τις ενυπάρχουσες αντιφάσεις στην ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων. Το κεφάλαιο καταφέρνει ν’ αναπτύσσεται μειώνοντας τις δαπάνες για ζωντανή εργασία, εκτοπίζοντας τον άνθρωπο από την παραγωγή. Σύμφωνα  με τον απόλυτο νόμο της κεφαλαιοκρατικής συσσώρευσης, «μια διαρκώς αυξανόμενη μάζα μέσων παραγωγής μπορεί χάρη στην πρόοδο της παραγωγικότητας της κοινωνικής εργασίας να τίθεται σε κίνηση από μια προοδευτικά φθίνουσα δαπάνη ανθρώπινης δύναμης». Η άμεση εργασία ανάγεται σε δευτερεύοντα παράγοντα σε σχέση με την καθολική επιστημονική εργασία, ενώ η τεχνολογική πρόοδος προωθείται απ’ το κεφάλαιο μόνο στο βαθμό που συνδέεται με την κερδοφορία. Η ανεργία εκδηλώνεται ως καταστροφική «απελευθέρωση» του ανθρώπου από την άμεση διαδικασία παραγωγής. Ο ελεύθερος χρόνος που προκύπτει δεν είναι χρόνος που μπορεί ν’ αξιοποιηθεί δημιουργικά αλλά «αναγκαστικός ελεύθερος χρόνος» που λειτουργεί ως διαδικασία παροπλισμού, φθοράς, υπονόμευσης και καταστροφής, ψυχοκοινωνικής και βιολογικής, της εργατικής τάξης. Η ανεργία δεν αποτελεί απλώς επίπτωση της τεχνολογικής προόδου (άποψη που συγκαλύπτει τον ταξικό της χαρακτήρα), αλλά εργαλείο για την απορύθμιση και ελαστικοποίηση των εργασιακών σχέσεων. Σήμερα, σε παγκόσμιο επίπεδο παρατηρείται η αλματώδης κατάργηση των κεκτημένων του εργατικού κινήματος ως απόπειρα επαναρύθμισης της παγκόσμιας αγοράς εργασιακής δύναμης με τους όρους που θέτουν οι πολυεθνικές εταιρείες και τα μονοπώλια, με ολοένα πιο πιεστική την απειλή του φάσματος της ανεργίας. Η αλματώδης κερδοφορία των επιθετικότερων τμημάτων του κεφαλαίου συνδέεται οργανικά με την αύξηση της ανεργίας και τη συνολική απαξίωση της εργατικής δύναμης. Το φαινόμενο δεν αφορά πλέον έναν περιορισμένο κύκλο ανέργων αλλά εν δυνάμει κάθε εργαζόμενο. και προφανώς βαθαίνει και επεκτείνεται μέσα στην παρούσα κρίση του συστήματος.

του Δημήτρη Τσίρκα

(Κόκκινο, τεύχος 49)

Η προσφυγή της Ελλάδας στο μηχανισμό στήριξης της τρόικας (ΔΝΤ, Κομισιόν, Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα) επανέφερε δυναμικά στην Αριστερά μια σχετικά ξεχασμένη συζήτηση: αυτή της υποτιθέμενης εξάρτησης του ελληνικού καπιταλισμού από τις μεγάλες ιμπεριαλιστικές δυνάμεις, η οποία επιτυγχάνεται διαμέσου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Εξάρτηση που υποτίθεται εντάθηκε με την εισαγωγή του ευρώ, στο οποίο και χρεώνεται η τρέχουσα οικονομική κρίση και η χρεοκοπία. Για πολλούς η υπογραφή του μνημονίου που συνοδεύει το δανεισμό από την Ε.Ε. και το ΔΝΤ, από την κυβέρνηση, ισοδυναμεί με ουσιαστική απώλεια της εθνικής κυριαρχίας.

Έτσι, σύμφωνα με τον Χ. Καραμάνο από την ΚΟΕ: "Έχουμε μπει σε μια νέα καθεστωτική φάση, ότι κάτι σημαντικό άλλαξε στη χώρα και στον τρόπο διακυβέρνησής της από τη στιγμή που προσχωρήσαμε στην τριπλή επιτήρηση και στο καθεστώς επικυριαρχίας από ΔΝΤ-Ε.Ε" (Εποχή 13/06/2010). Ενώ σύμφωνα με το Αλέκο Αλαβάνο: "Η Βουλή ψηφίζει το τριετές πρόγραμμα στα αγγλικά. Η Βουλή αυτοευνουχίζεται, παραιτείται από το δικαίωμα και την υποχρέωση να επικυρώνει τις διεθνείς συμφωνίες. Δεν μπορούμε να δεχθούμε μισό αιώνα μετά τον γερμανόδουλο πρωθυπουργό της κατοχής Τσολάκογλου, ενάμιση αιώνα μετά τον Βαυαρό πρωθυπουργό κόμη Ιωσήφ Λουδοβίκο Άρμανσμπεργκ, η Ελλάδα να έχει Γερμανίδα πρωθυπουργό, την Άγκελα Μέρκελ" (ομιλία στο Σπόρτινγκ 27/5/2010). Τέλος, ο καθηγητής της σχολής SOAS του Πανεπιστημίου του Λονδίνου Κώστας Λαπαβίτσας,, συγγραφέας (μεταξύ άλλων) μιας αρκετά ενημερωτικής εργασίας για τη λειτουργία της ευρωζώνης, εκτιμά πως το ευρώ και η Ε.Ε. συνολικότερα είχαν αποτέλεσμα την επαναδημιουργία της ιμπεριαλιστικής - εκμεταλλευτικής σχέσης κέντρου - περιφέρειας, που κατά την άποψή του χαρακτηρίζει ιστορικά τον καπιταλισμό, ανάμεσα στις ανεπτυγμένες χώρες του Βορρά και του Κέντρου της Ε.Ε. (Γερμανία, Γαλλία κ.λπ.) από τη μια και τις χώρες του Νότου όπως η Ελλάδα, Πορτογαλία κ.λπ. από την άλλη.

Η κρίση λοιπόν του ελληνικού καπιταλισμού αποδίδεται πρώτα και κύρια στο ευρώ, η υιοθέτηση του οποίου μετέτρεψε την Ελλάδα σε χώρα της περιφέρειας, αντικείμενο οικονομικής εκμετάλλευσης από τις ισχυρές χώρες του Κέντρου και του Βορρά. Ενώ η ψήφιση του Μνημονίου ολοκληρώνει αυτή τη σχέση υποτέλειας και εξάρτησης και στο πολιτικό επίπεδο, αφού παραδίδει την εθνική κυριαρχία στους πιστωτές (ΔΝΤ, Ε.Ε.). Με βάση αυτή την ανάλυση, προτείνεται ως στρατηγική για το κίνημα και την Αριστερά ένα πλατύ μέτωπο κοινωνικών και πολιτικών δυνάμεων, διαταξικού χαρακτήρα, ενάντια στους νέους κατακτητές της πατρίδας και τους ντόπιους συνεργάτες τους. Ένα "νέο ΕΑΜ" με άλλα λόγια.

Ωστόσο, αυτή η προσέγγιση πάσχει από μια σοβαρή μεθοδολογική αδυναμία, καθώς αντιστρέφει τη σχέση του ταξικού με το διεθνικό, δίνοντας προτεραιότητα στο δεύτερο. Ακόμη χειρότερα όμως, δεν επιβεβαιώνεται ούτε εμπειρικά, με βάση την εξέλιξη της ελληνικής οικονομίας και της Ζώνης του Ευρώ (ΖΕ) τα τελευταία χρόνια.

της Σιμόν Αργυράκου και της Λίνας Φιλοπούλου


Δέκα χιλιάδες διαδηλωτές συμμετείχαν στην πορεία της 3ης Ιουλίου, στο πλαίσιο του 6ου Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Φόρουμ στην Ιστανμπούλ, με κεντρικό σύνθημα «Να τους κάνουμε να πληρώσουν την κρίση τους.». Τα κοινωνικά κινήματα συναντήθηκαν για να οργανώσουν την απάντησή τους στην καπιταλιστική κρίση και να συντονίσουν την κοινή δράση τους. Τέσσερα χρόνια, όμως, μετά το επιτυχημένο 4ο Φόρουμ της Αθήνας, φαίνεται πως το ΕΚΦ πρέπει να βρει μια καινούρια ταυτότητα, επιτακτικό ζητούμενο σε μια περίοδο επέλασης του νεοφιλελευθερισμού.

Το αντιπαγκοσμιοποιητικό κίνημα, που έκανε τα πρώτα βήματά του στο Σιάτλ, ενηλικιώθηκε στη Γένοβα το 2001 και συντόνισε τη δράση των κινημάτων ολόκληρης της Ευρώπης στη Φλωρεντία, στο Παρίσι, στο Λονδίνο, στην Αθήνα, ύστερα από το Μάλμε αντιμετωπίζει σοβαρή κρίση. Είναι κοινή η παραδοχή ότι η παρούσα μορφή του και οι διαδικασίες του δεν εκπληρώνουν και δεν ανταποκρίνονται στις ανάγκες της περιόδου. Η διοργάνωση του ΕΚΦ στην Αθήνα το 2006 αποτέλεσε μοναδική ευκαιρία για την ανασύνθεση της Αριστεράς στην Ελλάδα.

Το φετινό Φόρουμ θα μπορούσε να σταθεί μοναδική ευκαιρία για την Αριστερά της Τουρκίας. Αν και είναι πολύ νωρίς για να κάνουμε απολογισμό για την επίδρασή του, το Φόρουμ φάνηκε πως δεν είχε μεγάλη απήχηση στις οργανώσεις της Ριζοσπαστικής Αριστεράς. Οι οργανώσεις που συμμετείχαν και τελικά παρέμειναν ως το τέλος της διοργάνωσης, δεν ήταν ίδιες με αυτές που πήραν την πρωτοβουλία να το διοργανώσουν στην Ιστανμπούλ και οι οποίες είχαν αναπτύξει μια πιο οργανική σχέση με τα προηγούμενα Φόρουμ. Παρόλο που συμμετείχαν δεκάδες πολιτικές οργανώσεις, τα πέντε μεγαλύτερα συνδικάτα της Τουρκίας και κινήματα στη διοργάνωση του Φόρουμ, τελικά η συμμετοχή από πλευράς των ντόπιων ήταν απογοητευτικά μικρή – σε μια πόλη τόσων εκατομμυρίων κατοίκων το Φόρουμ και η διαδήλωση μερικών χιλιάδων ακτιβιστών πέρασαν απαρατήρητα.

Να αποτρέψουμε την ιδιωτικοποίηση της οικολογίας!

των Γ. Βελεγράκη και Γ. Μάργαρη

(Κόκκινο, τεύχος 49)

Το παρακάτω κείμενο αποτελεί μέρος της εισήγησης των συγγραφέων του στο πλαίσιο του 5ου Αντιρατσιστικού Φεστιβάλ στα Χανιά σε εκδήλωση με θέμα «Σε ποιον ανήκει η γη, ο ήλιος, το νερό και η ενέργεια; ο μύθος της πράσινης ανάπτυξης - περίπτωση Αποπηγάδι».

1     Ενέργεια και καπιταλισμός

Σε διαφορετικές περιόδους της ιστορίας έγινε χρήση διαφορετικών μορφών ενέργειας και τεχνολογιών, από λίπος ζώων μέχρι ενέργεια κάρβουνου, άνθρακα, πυρηνική, αιολική, ύδατος, πετρέλαιο κ.λπ. Κάθε είδος ενέργειας και τεχνολογίας συνδέεται με διαφορετική ένταση χρήσης γης και καταμερισμού εργασίας και οδηγεί σε άλλες μορφές αναπαραγωγής των κοινωνικών σχέσεων.  Στην περίοδο του καπιταλισμού και μετά τη βιομηχανική επανάσταση, η εισαγωγή αυτοματισμού στην παραγωγή και ο εξηλεκτρισμός ήταν δυνατά ακριβώς χάρη στην αυξημένη εισροή ενέργειας (μέσω του άνθρακα και του πετρελαίου). Η ίδια εντατικοποιημένη εισροή έπαιξε καταλυτικό ρόλο στην εξάπλωση και επικράτηση του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής, αλλάζοντας -εκτός των άλλων- το κόστος αναπαραγωγής της εργασίας. Την τελευταία δε περίοδο οδήγησε στις ραγδαίες κλιματικές αλλαγές που βιώνουμε μέσω της διαταραχής των γεωχημικών κύκλων των οικοσυστημάτων.
Βέβαια, καθώς η ενέργεια είναι κεντρική πρώτη ύλη και μέσο παραγωγής στον καπιταλισμό,  έχει αποτελέσει και το χώρο έντονων συγκρούσεων. Αγώνες που έχουν να κάνουν με τη ιδιοκτησία των πηγών, την τεχνολογία παραγωγής και το στόχο για τον οποίο παράγεται η ενέργεια. Ήδη σε παγκόσμιο επίπεδο έχουμε σκληρές ταξικές μάχες γύρω από θέματα ιδιοκτησίας και ελέγχου της παραγωγής ενέργειας, καθώς και σε σχέση με τις τιμές αλλά και με το ίδιο το δικαίωμα της πρόσβασης στην ενέργεια. Διάφορες κοινωνικές ομάδες έχουν λάβει μέρος σε αυτές: χρήστες ενέργειας, τοπικές κοινότητες, αγρότες, ιθαγενείς (Κεντρική και Λατινική Αμερική) και εργαζόμενοι τόσο στον τομέα της ενέργειας όσο και σε άλλους συναφείς τομείς.

2. Ενεργειακή μετάβαση

Για τον καπιταλισμό σε παγκόσμιο επίπεδο, μια μετάβαση σε μια κάποια μετά το πετρέλαιο εποχή μοιάζει αναπόφευκτη. Οι λόγοι που ωθούν σε μια τέτοια τεχνολογική ανανέωση των μέσων παραγωγής ενέργειας προκύπτουν από το συνδυασμό πολιτικών, οικονομικών και οικολογικών παραγόντων: Η κλιματική αλλαγή και το peak oil* (= το χρονικό σημείο κατά το οποίο έχει επιτευχθεί παγκόσμια η μέγιστη δυνατή ποσότητα εξόρυξης πετρελαίου και από εκεί και πέρα ο ρυθμός και η ποσότητα εξόρυξης ακολουθούν καθοδική πορεία) απαιτούν τη μαζική και απότομη μείωση των εκπομπών CO2 και επομένως μια θεμελιώδη αλλαγή στον τρόπο που αλληλεπιδρούν οι άνθρωποι με τη φύση και την οικολογία της οποίας είναι μέρος. Παρ’ όλα αυτά, η έκβαση αυτής της μετάβασης δεν είναι δεδομένη (ούτε πολιτικά ούτε τεχνικά). Το ερώτημα  λοιπόν δεν είναι αν θα προκύψει,  αλλά κυρίως τι μορφή θα πάρει. Ποιες τεχνολογίες θα συμπεριλάβει και κυρίως για ποιου το όφελος και με ποιες προτεραιότητες; Θα καταφέρει το κεφάλαιο να εξασφαλίσει μια συγκεκριμένη, σταθερή και κερδοφόρα για το ίδιο μορφή οργάνωσης της εργασίας στη νέα ενεργειακή εποχή, όπως είχε καταφέρει με τα ορυκτά καύσιμα; Ή το νέο ενεργειακό σύστημα (ορθότερα οι αγώνες κατά την περίοδο ανάπτυξής του) θα αποτρέψει κάτι τέτοιο, επιτρέποντας παράλληλα την ανάπτυξη των υλικών βάσεων για γενικευμένους αντικαπιταλιστικούς αγώνες;
Διότι οι ΑΠΕ, ακριβώς λόγω του χαρακτήρα τους, εμφανίζουν κάποια πλεονεκτήματα ή ορθότερα κάποιες δυνατότητες για τους "από κάτω":
•    Αρχικά, δεν εντοπίζονται σε μεμονωμένες γεωγραφικά περιοχές, όπως συμβαίνει με τα ορυκτά καύσιμα. Σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό μπορεί να υπάρξει ανάπτυξη κάποιας πρωτογενούς μορφής ενέργειας σε διάφορα μέρη ανά τον κόσμο. Πηγές ενέργειας όπως ο άνεμος, η ηλιακή ενέργεια, το νερό, η γεωθερμία, δεν εντοπίζονται σε μεμονωμένες γεωγραφικά περιοχές.
•    Επίσης, η τεχνολογία αξιοποίησής τους, παρότι η πολυπλοκότητα αυξάνεται σχετικά, είναι πολύ πιο εύκολα μεταβιβάσιμη και έχει τη δυνατότητα να είναι open source, δηλ. ανοιχτή και προσβάσιμη. Υπάρχει επομένως εγγενώς η δυνατότητα ανάπτυξης τεχνογνωσίας και εφαρμογής από κοινού.
•    Τέλος, η τοπικότητα των ΑΠΕ, τεχνικά και γεωγραφικά, δίνει τη δυνατότητα για αποκεντρωμένα ενεργειακά συστήματα και αποκέντρωση της διαδικασίας παραγωγής και κατανάλωσης. Κάτι που δεν ισχύει στην περίπτωση των ορυκτών καυσίμων,  όπου ο τόπος εξόρυξης της πρώτης ύλης, ο τόπος παραγωγής της ενέργειας και ο τόπος κατανάλωσης απομακρύνονται σημαντικά απαιτώντας τον έλεγχο, τις περισσότερες φορές με στρατιωτικούς όρους, των πηγών κατά μήκος και πλάτος της υφηλίου.
•    Τέλος, με αναγνώριση της ανάγκης περιφερειακού, εθνικού και διεθνούς σχεδιασμού (που τίθεται και στην περίπτωση των ΑΠΕ), το «τοπικό» και το «κεντρικό» ξαναορίζονται (ή πρέπει να ξαναοριστούν) σε νέα, δημοκρατικά κοινωνικοοικονομικά και πολιτικά σχήματα.

3. Δημοκρατία - αγορές - πράσινη ανάπτυξη

Η μεγαλύτερη ουτοπία μετά το 1989 είναι η ουτοπία των αγορών. Μόνο που, όπως το έχει περιγράψει και η ακτιβίστρια Ναόμι Κλάιν στο Shock Doctrine (1. Οι διαχειριστές του σοκ αναζητούν πεδία εκμετάλλευσης ώστε να εξασκήσουν τις ιδεατές οικονομίες αγοράς, που αναπόφευκτα απαιτούν βίαιη καταστροφή της υπάρχουσας οικονομικής τάξης, 2. Ομοιότητες ανάμεσα στη θεραπεία οικονομικού σοκ και της ψυχιατρικής τεχνικής όπου γινόταν χρήση ηλεκτρικών σοκ για τη θεραπεία), οι αγορές χρειάζονται επιπλέον βία για να λειτουργήσουν. Δηλαδή μηχανισμούς που εξασφαλίζουν το ζωτικό χώρο και χρόνο για τις αγορές ώστε να αναπτυχθούν.
Η ιστορία με τα αιολικά πάρκα δείχνει ακριβώς αυτή την ανάγκη να δημιουργηθεί βίαια και γρήγορα ο χώρος για το πράσινο κεφάλαιο να αναπτυχθεί. Και γενικότερα με την πράσινη ανάπτυξη (και τη νέα θρησκεία της "οικολογίας", που λειτουργεί σαν ιδεολογία) ο δυτικός καπιταλισμός φαίνεται ότι δεν μπορεί να λειτουργήσει πλέον με το μοντέλο της φιλελεύθερης δημοκρατίας που είχαμε συνηθίσει. Ακριβώς επειδή ο ρυθμός ανάπτυξης και η ένταση αυτών των επενδύσεων είναι τρομερά αυξημένος, η ένταση στην καταστολή της δημοκρατίας θα είναι εξίσου μεγάλη. Οι αγορές δεν ταιριάζουν με τη δημοκρατία αλλά, αντίθετα, με καθεστώτα έκτακτων συνθηκών.
Ζούμε στην εποχή του φόβου. Φόβος για την κλιματική αλλαγή, φόβος για την οικονομία. Σοκ για την καταστροφή του περιβάλλοντος, σοκ για τη χρηματοπιστωτική κρίση – και η θεραπεία που προτείνεται είναι πάντα μία και αυτή: απελευθέρωση αγορών, απόσυρση δημόσιου ελέγχου από κεντρικούς τομείς όπως υγεία, εκπαίδευση, ενέργεια, ασφαλιστικό κ.λπ.

4. Η επιστροφή των κοινών

Τα παραπάνω αναδεικνύουν μια επιτακτική ανάγκη: Κάποιο είδος δημόσιου ελέγχου πρέπει να εξασφαλισθεί στα κοινά αγαθά της εξωτερικής φύσης (δάση κ.λπ.), τις πηγές ενέργειας, το φυσικό χώρο κατοικίας. Έτσι επανέρχεται η έννοια του κομμουνισμού, με την έννοια του commune (κοινότητα) και common (κοινό). Μιλάμε όμως για έναν τρόπο εξασφάλισης και επανοικειοποίησης των κοινών μακριά από την πρώτη εικόνα του κράτους και της ιδιοκτησίας. Πρέπει να βοηθήσουμε ώστε μια νέα συνθήκη ύπαρξης του κομμουνισμού να αποκαλυφθεί από μόνη της!
Τα κοινωνικά κινήματα παγκόσμια, στο χώρο της ενέργειας, επιτάσσουν αυτό ακριβώς: Συγκρούονται με την εμπορευματοποίηση και ιδιωτική εκμετάλλευση βασικών πεδίων και πηγών όπως ο άνεμος, η ηλιακή ενέργεια, το νερό και η γη (και αυτό είναι γεγονός, από όποια οπτική γωνία και αν τα δούμε και ανεξάρτητα από το αν οι πρωταγωνιστές του το παραδέχονται και το θέτουν ως κυρίαρχο αίτημα). Αυτά τα κοινά παράγουν τον πλούτο της κοινωνίας και την ίδια την ανθρώπινη ύπαρξη. Επομένως τίθεται άμεσα ή έμμεσα το αίτημα αυτά τα μέσα-commons και ο τρόπος διανομής τους να είναι υπό κάποια μορφή κοινής-συλλογικής-συμμετοχικής ιδιοκτησίας και δημοκρατικού ελέγχου.
Αν και ο κυρίαρχος λόγος τείνει να τα υποβαθμίσει, ουσιαστικά τα κινήματα αυτά μαζί με άλλους γεωπολιτικούς, οικονομικούς και οικολογικούς λόγους συνδιαμορφώνουν την αποκαλούμενη σημερινή «ενεργειακή κρίση», η οποία δεν είναι παρά μια κρίση καπιταλιστικού ελέγχου πάνω στον τομέα της ενέργειας.
Ο αγώνας για την οικολογία πρέπει να είναι αγώνας για  ένωση ακριβώς των χωρισμένων, δηλαδή αυτών που περιλαμβάνονται και αυτών που αποκλείονται, τον ανταγωνισμό αυτών των δύο που πρέπει να εξαφανισθεί. Σε δικαιώματα, ιδιοκτησία, οικονομία κ.λπ. Αλλιώς, η οικολογία καταλήγει ένα ζήτημα αειφόρου ανάπτυξης, δηλαδή τεχνολογιών, τρόπου λειτουργίας της οικονομίας του περιβάλλοντος, καθαρότερη ενέργεια κ.λπ. Γι' αυτό πρέπει να παλέψουμε: Πώς αυτά τα κοινά δεν θα ιδιωτικοποιηθούν, π.χ. δάση, πηγές ενέργειας, ηλεκτρισμός κ.λπ. Να αποτρέψουμε την ιδιωτικοποίηση της οικολογίας!

του Χάρη Παπαδόπουλου*

(Κόκκινο, τεύχος 49)


Για τα ΜΜΕ το 6o (Έκτακτο) Συνέδριο του Συνασπισμού ήταν συνέδριο κρίσης και διάσπασης, που οδήγησε στην αποχώρηση των «ανανεωτικών». Στα κανάλια σχεδόν αποκλειστικά εμφανίιζόταν ο Φώτης Κουβέλης και οι τρεις ακόμα βουλευτές της δεξιάς του κόμματος που αποχώρησε. Αυτό από μόνο του μοιάζει καλό για τον Συνασπισμό και το κίνημα. Όταν ο αντίπαλος σού κάνει επίθεση, σε βρίζει αντί να σε κολακέψει, φαίνεται πως είσαι σε καλό δρόμο. Όμως...

Δυστυχώς δεν ήταν αυτή η πραγματικότητα για όποιον έζησε από κοντά τις εργασίες του Συνεδρίου από 3 ως 6 Ιούνη στο γήπεδο του ΤΑΕ ΚΒΟ ΝΤΟ. Οι 1.300 σύνεδροι και οι πολλές εκατοντάδες παρατηρητές που πέρασαν από το χώρο του Συνεδρίου δεν έζησαν μια αριστερή ζύμωση, κάποια επεξεργασία θέσεων που να αφορούν το τι πρέπει να κάνει το εργατικό κίνημα και η Αριστερά. Τα ερωτήματα που απασχολούν τους εργαζόμενους και τη νεολαία δεν ήταν κεντρικό ζήτημα στις ομιλίες. Και πολύ περισσότερο δεν έγινε κάποια επίθεση στη δεξιά, στην ανανεωτική πτέρυγα. Αντίθετα, όλο σχεδόν το πολεμικό κλίμα, που αναμφισβήτητα υπήρχε από την προεδρική πλειοψηφία, στόχευε στα πιο αριστερά στοιχεία, μέσα κι έξω από το κόμμα. Ο στόχος, ο εχθρός, ήταν ο Αλαβάνος και οι σύμμαχοί του μέσα στο ΣΥΡΙΖΑ και οι «αντιευρωπαϊστές», η αντιπολίτευση των «30», (Λαφαζάνης κ.λπ.), που ζητούσαν μια κουτσή -έστω- στροφή στο μαρξισμό. Προς τη δεξιά, από την πλευρά των προεδρικών, υπήρχαν κυρίως καλοπιάσματα και κολακείες. Πολύ χαρακτηριστικά ο Αλέξης Τσίπρας στην ομιλία του εκθείασε «τον πυρήνα σκέψης του ιδεολογικού ρεύματος της Ανανέωσης» και χλεύασε τη λογική της «κατάληψης της εξουσίας με έφοδο στα ανάκτορα». Η ίδια η απόφαση του Συνεδρίου είναι μια αριστερή εκδοχή των κλασικών ρεφορμιστικών απόψεων της ανανεωτικής πτέρυγας.
Οι «ανανεωτικοί» δεν εγκατέλειψαν το κόμμα διότι δεν τους ήθελε ο Τσίπρας, αλλά επειδή τους χρειαζόταν ο Γ. Παπανδρέου και το πολιτικό σύστημα σαν μελλοντικό «αριστερό» στήριγμα. Αποχώρησαν, γιατί όσο έμεναν απλώς φθείρονταν χωρίς να κερδίζουν υποστηρικτές, ενώ έχαναν και δυνάμεις (Μπαλάφας, Παπαδημούλης, που πριν από λίγο καιρό αποχώρησαν από την «Ανανεωτική Πτέρυγα» συστήνοντας δική τους τάση).   
Ο πολιτικός λόγος του κόμματος συνεχίζει και μετά το πρόσφατο Συνέδριο να είναι θολός και άτολμος, οι ξεκάθαρες θέσεις και προτάσεις για το πώς να ξεσηκωθεί ο κόσμος ενάντια στα μέτρα της κυβέρνησης συνεχίζουν να λείπουν, σα να μην είχε αποχωρήσει η δεξιά πτέρυγα. Η ηγετική ομάδα συνεχίζει να ψάχνει «τη σωστή τεθλασμένη» ανάμεσα στον αριστερό και δεξιό λόγο.